مثل پرندهاي كه در او شور مردن است
محمود مشرف آزاد تهراني (م. آزاد) درگذشت.
صدا از تيشهء فرهاد افتاد
صداي گريهء شيرين:
ميان باغ تنهايي هزاران لاله از باران
فرو ميريخت
م. آزاد، شاعري برجسته از نسل دوم شاعران نيمايي، در پي ابتلا به سرطان روده، سحرگاه روز پنجشنبه با دوستدارانش وداع گفت.
شاعر «قصيدهء بلند باد» مدتي پيش به هنگام دست و پنجه نرم كردن با مرگ به خبرنگار ايسنا گفته بود: بالاخره همهء ما يك روز هستيم و يك روز نيستيم. وي صاحب چند دفتر شعر و حدود 50 جلد كتاب در زمينهء ادبيات كودكان است.
«روز 18 آذر سال 1312 در اين برهوت فقر فرهنگي به دنيا آمدم. خوشبختانه پدرم اهل موسيقي بود و شعر. شوق كتاب خواندن را هم او در من برانگيخت. دورهء نوجواني و جوانيام همزمان بود با جنبش بزرگ ملي كردن نفت ، كه به زندگي نسل جوان آن روزگار، عشق و آرماني فراتر از انگيزههاي كوچك فردي ميداد و من كه اهل فعاليت بيواسطهء سياسي نبودم، به فعاليت فرهنگي گرايش پيدا كردم و اولين نقدهاي ادبيام- به همراه چند شعر- در يك نشريهء دانشآموزي به چاپ رسيد.
«با كودتاي 28 مرداد 1332، «آبها از آسياب افتاد» و هر كس به گوشهاي پناه برد و من در همان سال در كنكور ادبيات دانشسراي عالي تهران پذيرفته شدم.
«سال 1336 براي انجام خدمت معلمي به آبادان رفتم. اين سالها فرصتي بود كه به تجربههاي شعريام ساماني بدهم. مجموعهء «آينهها تهي است» حاصل اين تجربهء كاري است. از 1340 به بعد با زندهياد سيروس طاهباز در انتشار فصلنامهء آرش همكاري دايمي داشتم. آرش در دههء پرتحرك چهل نقش سازندهاي داشت.
«در همين ايام مامور خدمت در كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان شدم و از آن به بعد به طور حرفهاي به ادبيات كودكان پرداختم.»
محمود مشرف آزاد تهراني در هجدهم آذر 1312 در تهران متولد شد. سرودن شعر را از دههء 30 آغاز كرد و در دهههاي 1340 و 1350 با انتشار مجموعههاي «قصيدههاي بلند باد»، «آينههاي تهي» و «با من طلوع كن» مورد توجه علاقمندان شعر نو قرار گرفت.
آزاد از همان ابتدا در حوزهء نقد شعر و ادبيات فعال بود و در گاهنامهءآرش كه سيروس طاهباز منتشر ميكرد مقالاتي از وي در اين حوزه منتشر شده بود.
در اواخر سالهاي دههء 1360 نيز گفتوگويي از وي منتشر شد كه حاوي ديدگاههاي جنجالي در نقد جريانهاي شعري معاصر در حوزهء شعر نو بود.
از ديگر حوزههاي مورد توجهء آزاد، ادبيات كودكان است. آزاد با حدود 50 اثر در زمينهء ادبيات كودك حضور درخشاني در اين زمينه داشته است.ميتوان به آثار وي در بازنويسي گزيدهاي از داستانهاي مثنوي، گزيدهء شعرهاي عاميانهء كودكان، گردآوري لالاييهاي منظوم و نيز بازنويسي كامل شاهنامه ياد كرد.
سالها پيش محمد حقوقي در تفسير شعري از م.آزاد نوشت: « اين است معناي يك شعر واقعي و نمونهء اوج بيان و شكل در شعر معاصر... اين است راز موفقيت اين شعر. شعري كه در عين حال نشان ميدهد نحوهء بيان و شكل از مهمترين وجوه تمايز شعر امروز از شعر كهن و از اساسيترين كارهاي شاعري است.»
در حوزهء نقد ادبي علاوه بر مقالاتي كه گاه و بيگاه از دههء 1330 در نشريات ادبي مينوشت، كتاب پريشادخت شعر را دربارهء اشعار فروغ فرخزاد منتشر كرده است.
وي همچنين ترجمهء شعرهايي از كارل سندبرگ و كتاب خداوندگار مگسها (بعل زبوب) را نيز در كارنامهء خود دارد.
آزاد، آنگاه كه از درد سرطان روده در بيمارستان طالقاني تهران بستري و همسرش در پي داروهاي گرانقيمت اين بيماري در خيابانهاي شهر سرگردان بود، بعد از ساليان سال، نگاهها را متوجه خود كرد.
چنين است كه بزرگداشت م. آزاد روز يكشنبه 27 آبان ماه در انجمن غزل برگزار شد و جايزهء «بيژن جلالي» در چهارمين دورهء خود به طور مشترك به «م. آزاد» و «مفتون اميني» اهدا شد و م. آزاد در اين هنگام در بيمارستان بستري بود.
«و آبهاي زمين
درون بستر شط
به سوي باغ خليج
كه در هياهوي سبز بهار پنهان است;
هميشه ميرانند»
